Ormsblogg

Mótmælin á gamlárskvöld voru athyglisverð og partur af hrynu öðruvísi mótmæla sem riðið hefur yfir eftir hrunið. Þetta minnir á Saving Iceland mótmælin sem tíðkuðust þegar náttúruspjöll voru enn helsta átakamálið í íslenskri umræðu. Það er margt sem má harma eða fordæma (o.s.frv.) við þessi mótmæli. 365 miðlar áttu kannski ekki skilið þessa brenndu kapla, klútar fyrir vitum eru skuggalegir og sumir mótmælendana eru örugglega iðjuleysingjar, athyglissjúklingar eða illa gefnir. Verst er náttúrulega ofbeldið bæði sem mótmælendur beittu og voru beittir. Ég treysti mér ekki til að fella dóma yfir framferði lögreglunnar en ofbeldi ætti aldrei að beita nema í ýtrustu neyð. Það að kasta múrsteini og ráðast á tökumenn er óréttlætanlegt en það getur líka hafa verið í slysni og varla var það nema hluti mótmælenda sem stóð fyrir því.

Þrátt fyrir þessa annmarka eru svona mótmæli líklega betur til þess fallin að hafa áhrif á stjórnmálamenn en saklausari mótmæli eins og við Austurvöll, hvort sem áhrifin eru neikvæð eða jákvæð. Sjálfur fékk ég hálfgert sjokk þegar ég frétti að útsending hefði verið stöðvuð vegna aðgerða mótmælenda svo ég ímynda mér að það hafi verið óþægilegt að sitja undir þessu (þeir hefðu kannski átt að hleypa Geir inn).  Svona mótmæli hafa bein áhrif á stjórmálamennina en það er auðveldara að hunsa friðsamlegri fjöldafundi eða, sem er enn verra, þykjast vera sammála þeim. Eins og ég taldi upp áðan þá eru gallarnir hinsvegar margir og valda því að svona mótmæli eru enn óvinsælli en fundirnir. Því mun stjórnmálamönnum líklega reynast auðveldara að réttlæta aðgerðaleysi sitt ef þau verða ekki almennari. “Þetta er bara skríll” segja þeir. Best væri ef miðaldra millistéttarfólk og ellilífeyrisþegar sem tapað hafa öllu sínu færu að stöðva útsendingar (friðsamlega auðvitað) því þá væri erfiðara að afskrifa mótmælin. Hver veit kannski mun það gerast ef árið 2009 verður svona slæmt.

________________________________________________________

Stjórnmálamenn eru í lykilhlutverki því þeir leyfðu kreppunni að gerast óbeint með hugmyndafræði sinni, aðgerðum og aðgerðaleysi. Þeir ráða því líka hvernig við tökumst á við kreppuna og við getum haft áhrif á þá eða hverjir þeir eru. Beina ábyrgð bera hinsvegar viðskiptajöfrarnir og auðmennirnir sem græddu á eignabólunni og sluppu með arðgreiðslurnar. Margir þeirra eru fátækari en þeir voru fyrir ári síðan en þeir eru allir ríkari en áður en þeir hófust handa við niðurrifið. Ef mótmælin verða ekki ákafari mun það reynast stjórnmálamönnum auðveldara að velta kreppunni yfir á almenning en að hrófla við auðmönnunum.

Tökum sem dæmi IceSave reikningana sem eru augljósasta dæmið um beint tap almennings vegna aðgerða óreiðumannanna hans Davíðs (hvers skuldir við borgum). Þeir munu kosta þjóðarbúið a.m.k. 150 milljarða króna samkvæmt nýjustu áætlunum. Auðvelda leiðin er að velta þessu yfir á þjóðina með flatri hækkun skatta og skerðingu á þjónustu næsta áratuginn. Við munum hafa það verra en við sjáum ekki beinu tenginguna á milli þess að borga skuldir Björgúlfsfeðga og þess að ferð á bráðamóttökuna kosti allt í einu meira. Erfiða leiðin er að að láta þá sem eru ábyrgir fyrir þessu borga a.m.k. hluta skaðans. Til þess þarf líklega sértæka skattlagningu, eignaupptöku, dómsmál, rannsóknir, nýja löggjöf og samvinnu við erlend yfirvöld við að kreista peninginn úr vasa þeirra sem hafa falið hann í útlöndum. Löggjöfin er búin að vera svo hagstæð auðmönnum og viðskiptalífinu (ekki að það hafi reynst því vel) að lögfræðilegu álitaefnin eru mörg og erfið en þetta er eina réttláta leiðin.

Kreppan er annaðhvort spennandi tækifæri til þess að laga samfélagið eða einstaklega óspennandi tilraun til þess að þrauka af án þess að breyta neinu og vona að þetta gerist ekki aftur.

Núna eru margir bloggarar og mótmælendur reiðir yfir samfélagsástandinu. Efnahagskreppan hefur afhjúpaði ýmislegt rotið í samfélagi okkar og fólk kallar á breytingar. Ef tuga prósenta kaupmáttarskerðing og hlutfallslega dýrasta bankakreppa sem vitað er um hefðu ekki kallað á einhver viðbrögð væri líka eitthvað mikið að. Það er reyndar eitthvað mikið að. Íslenska bóluhagkerfið er að mestu leiti á ábyrgð um það bil 30 auðmanna sem áttu í gegnum flókið net eignartengsla flest fyrirtæki í landinu. Þetta 0,01% þjóðarinnar fékk að stunda í hæsta máta grunsamleg viðskipti í skjóli vinveittra eða fávísra pólitíkusa og ófullnægjandi eftirlitskerfis. Það á eftir að rannsaka þetta frekar og ég fullyrði að ef ekkert ólöglegt kemur upp úr krafsinu, annaðhvort vegna þess að sönnunargögn fast ekki eða af því að athæfi þeirra reynist ekki vera refsivert, þá sé kerfið gjörsamlega ófullnægjandi. Við getum ekki tekið áhættuna á því að svona lagað gerist aftur. Reyndar er sömu söguna að segja í mörgum öðrum löndum en kerfið virðist hafa verið sérstaklega gallað hér á landi.

Nú er eitthvað ferli í gangi sem miðar að því að leysa úr málunum og á meðan ekki fæst upplýst hvað verður gert þá er mikil hætta á því að allt færist aftur í sama horf. Gömlu eigendurnir komi annaðhvort aftur og kaupi upp þrotabúið eða að nýjum flokksgæðingum verði afhennt allt draslið á silfurfati, aftur. Tortryggnin í samfélaginu er skiljanleg því hin óformlega og siðlausa spilling sem kom okkur út í þetta til að byrja með verður enn við lýði meðan sama fólk er við völdin. Við stöndum í svipuðum sporum og Þjóðverjar eftir seinni heimsstyrjöld og austantjaldslöndin eftir fall Berlínarmúrsins, það þarf að hreinsa til í stjórnkerfinu og viðskiptalífinu. Krafan um kosningar er því ekki skrítin enda eru þær eina lýðræðislega (og ofbeldislausa) leiðin til þess að hreinsa til í samfélagi þar sem tíðkast ekki að fólk viðurkenni ábyrgð á gjörðum sínum (eða skorti á þeim). Það má vel vera að það sé óráðlegt að kjósa núna en það þarf að gerast áður en það verður orðið of seint að breyta til, eignirnar seldar og verndaðar af hinum heilaga eignarétt.

Þegar við kjósum loksins verðum við að passa að hleypa ekki aftur þeim sem rifu niður samfélagið í sömu stöður. Stjórnmálamenn sem vanræktu skyldur sínar eða hafa óeðlileg tengsl inn í viðskiptalífið, sérstaklega gömlu bankana, þarf að strika út. Það skiptir ekki höfuðmáli í hvaða flokki þeir eru en flesta má líklega finna í Sjálfstæðisflokknum. Þessvegna hvet ég fólk til þess að rannsaka gaumgæfiega þá sem það kýs. Ég hvet fólk einnig til þess að kjósa í öllum opnum prófkjörum sem flokkarnir halda til þess að stroka út óæskilegt fólk. Þegar kemur svo að sjálfum kosningum ættum við að nýta okkur mun betur þann rétt sem við höfum til þess að strika út þá sem komast á lista. Verið viss um að allir sem þið kjósið séu traustsins verðir.

Erfiðara er að hreinsa til í viðskiptalífinu en þar sem stjórnvöld eiga nú í reynd alla bankana og þar með í raun öll fyrirtæki í landinu sem skulda bönkunum ætti almennileg ríkisstjórn að geta útilokað misheppnaða útrásarvíkinga þegar kemur að því að koma á eðlilegra ástandi. Reyndar finnst mér að við ættum að ganga lengra og hafa allar klær úti til þess að klófesta aftur þá peninga sem hafa glatast í vasa þeirra. Það er óhjákvæmilegt að við súpum öll seyðið af framferði þeirra en það er ekki nema sanngjarnt að þeir borgi. Nú er til dæmis ljóst að við munum þurfa að greiða eitthvað fyrir Icesave. Best væri að fá peningana til baka í gegnum dómstóla eða afturvirka tekjuskerðingu en ef það gengur ekki þarf að beita öðrum aðferðum. Skattlagning kemur til greina en það þarf að fara hugvitsamlega að henni. Hátekjuskattur gæti gert eitthvað en þeir allra ríkustu hafa litlar launatekjur og honum hættir oft til þess að verða millitekjuskattur. Fjármagnstekjuskatt mætti hækka en tekjurnar liggja núna flestar í fortíðinni enda er hlutabréfamarkaðurinn horfinn. Helst væri mögulegt að ná peningum aftur með einhverskonar eignaskatti sem yrði þá í raun dulbúin eignarupptaka. Það þarf þó að vega og meta skaðann sem þetta gæti valdið okkur. Þetta yrði líklega bara tímabundin aðgerð.

Vegna ummæla á bloggsíðu sinni hefur einhver óheppinn bloggari nú tapað 0,8 milljónum vegna meiðyrðamáls sem var höfðað gegn honum eins og lesa má um hér. Þetta er nokkuð athyglisverð niðurstaða en það á nú eftir að sjá hvort henni verður áfrýjað. Bloggarar þurfa greinilega að vara sig. Annars er staða þessa miðils nokkuð óljós, er þetta fjölmiðill eða einhverskonar opinber dagbók? Ég er ekki viss um að bloggarar líti almennt á bloggið sitt sem fjölmiðil sem allir geti lesið eða geri sér grein fyrir því að hægt sé að kæra þá fyrir óábyrg ummæli sem birtast þar. Hvað með athugasemdir á vefsíðum, ritskoðun og eyddar bloggfærslur, hvaða lög gilda um þær?

Svo er líka spurning hver sé yfirleitt tilgangur meiðyrðalöggjafar? Að hve miklu leyti má hún takmarka tjáningarfrelsi, eitthvað sem hefur átt nokkuð undir högg að sækja undanfarið. Ættum við að geta treyst því að skynsamt fólk bendi á og andmæli þeim ummælum sem eru meiðandi, röng eða jafnvel hættuleg. Tjáningarfrelsi þýðir ekki endilega að fólk ætti að segja hvað sem er þó það megi það.

Í þessu máli var sakborningurinn dæmdur fyrir að segja sína skoðun á ákveðnum manni, hvað svo sem manni finnst um hana. Er hægt að dæma fólk fyrir að opinbera þá skoðun sína að einhver sé rasisti, fífl eða spilltur? Allt byggir þetta á huglægu mati á því hvað rasismi, fíflaskapur eða spilling eru. Það er kannski annað ef að dagblað segir einhvern vera kynferðsafbrotamann án nokkura sannana, eða hvað?

Nú þegar hysterían um lifandi hundinn Lúkas er búinn er loksins óhætt að blogga þó að ég sé líklega nú þegar búinn að stimpla mig sem plebba bara með því að minnast á hann.

Annars er svosem ekki mikið til að blogga um svona á sumrin svo ég þarf varla að afsaka mig. Helst í fréttum er Nýju Jórvíkur-ferðin sem lagt verður upp í eftir tvær vikur. Þökk sé töfrum google þá er hægt að skipuleggja ferðina niður smæstu smáatriði. Hérna er tildæmis farfuglaheimilið sem ég mun gista á.

Skuggalegra er hinsvegar það að fyrsta morðið í tvö ár á landinu, og það fyrsta skipulagða sem ég man eftir, hafi verið framið hérna í næsta nágrenni. Skrítið að hverfissundlaugin og gatnamótin sem ég hjóla framhjá annan hvern dag séu vettvangur morðs af yfirlögðu ráði. Það er svo sem ekki mikið um það að segja nema hve mikill harmleikur það hlýtur að vera fyrir alla hlutaðeigandi.

Nálægðin við dauðan í mínu daglega umhverfi varð líka áþreifanlegri þegar við fundum bein við stígagerð í kirkjugarðinum. Þrátt fyrir það að ég vinni í kirkjugarði hafði ég aldrei sé látna persónu áður. Eitthvað þótti mér það þó grunsamlegt hve smágerð beinin voru og hve grunnt þau voru grafin. Þegar við fundum svo beittar tennur í kjálkabeininu og leifar af ól þá sannfærðist ég um að þarna lægi köttur en ekki barn. Núna liggur hann í vígðri jörð undir stíg í svæði X.

Við stígagerðina fékk ég svo Jólalag á heilann. Lagið var sem betur fer hið fallega “Það á að gefa börnum brauð”. Hinsvegar reyndist mér það um megn að raula það því að ég var svo óheppinn að fá það á heilann raddað og í keðjusöng.