Ormsblogg

Mótmælin á gamlárskvöld voru athyglisverð og partur af hrynu öðruvísi mótmæla sem riðið hefur yfir eftir hrunið. Þetta minnir á Saving Iceland mótmælin sem tíðkuðust þegar náttúruspjöll voru enn helsta átakamálið í íslenskri umræðu. Það er margt sem má harma eða fordæma (o.s.frv.) við þessi mótmæli. 365 miðlar áttu kannski ekki skilið þessa brenndu kapla, klútar fyrir vitum eru skuggalegir og sumir mótmælendana eru örugglega iðjuleysingjar, athyglissjúklingar eða illa gefnir. Verst er náttúrulega ofbeldið bæði sem mótmælendur beittu og voru beittir. Ég treysti mér ekki til að fella dóma yfir framferði lögreglunnar en ofbeldi ætti aldrei að beita nema í ýtrustu neyð. Það að kasta múrsteini og ráðast á tökumenn er óréttlætanlegt en það getur líka hafa verið í slysni og varla var það nema hluti mótmælenda sem stóð fyrir því.

Þrátt fyrir þessa annmarka eru svona mótmæli líklega betur til þess fallin að hafa áhrif á stjórnmálamenn en saklausari mótmæli eins og við Austurvöll, hvort sem áhrifin eru neikvæð eða jákvæð. Sjálfur fékk ég hálfgert sjokk þegar ég frétti að útsending hefði verið stöðvuð vegna aðgerða mótmælenda svo ég ímynda mér að það hafi verið óþægilegt að sitja undir þessu (þeir hefðu kannski átt að hleypa Geir inn).  Svona mótmæli hafa bein áhrif á stjórmálamennina en það er auðveldara að hunsa friðsamlegri fjöldafundi eða, sem er enn verra, þykjast vera sammála þeim. Eins og ég taldi upp áðan þá eru gallarnir hinsvegar margir og valda því að svona mótmæli eru enn óvinsælli en fundirnir. Því mun stjórnmálamönnum líklega reynast auðveldara að réttlæta aðgerðaleysi sitt ef þau verða ekki almennari. “Þetta er bara skríll” segja þeir. Best væri ef miðaldra millistéttarfólk og ellilífeyrisþegar sem tapað hafa öllu sínu færu að stöðva útsendingar (friðsamlega auðvitað) því þá væri erfiðara að afskrifa mótmælin. Hver veit kannski mun það gerast ef árið 2009 verður svona slæmt.

________________________________________________________

Stjórnmálamenn eru í lykilhlutverki því þeir leyfðu kreppunni að gerast óbeint með hugmyndafræði sinni, aðgerðum og aðgerðaleysi. Þeir ráða því líka hvernig við tökumst á við kreppuna og við getum haft áhrif á þá eða hverjir þeir eru. Beina ábyrgð bera hinsvegar viðskiptajöfrarnir og auðmennirnir sem græddu á eignabólunni og sluppu með arðgreiðslurnar. Margir þeirra eru fátækari en þeir voru fyrir ári síðan en þeir eru allir ríkari en áður en þeir hófust handa við niðurrifið. Ef mótmælin verða ekki ákafari mun það reynast stjórnmálamönnum auðveldara að velta kreppunni yfir á almenning en að hrófla við auðmönnunum.

Tökum sem dæmi IceSave reikningana sem eru augljósasta dæmið um beint tap almennings vegna aðgerða óreiðumannanna hans Davíðs (hvers skuldir við borgum). Þeir munu kosta þjóðarbúið a.m.k. 150 milljarða króna samkvæmt nýjustu áætlunum. Auðvelda leiðin er að velta þessu yfir á þjóðina með flatri hækkun skatta og skerðingu á þjónustu næsta áratuginn. Við munum hafa það verra en við sjáum ekki beinu tenginguna á milli þess að borga skuldir Björgúlfsfeðga og þess að ferð á bráðamóttökuna kosti allt í einu meira. Erfiða leiðin er að að láta þá sem eru ábyrgir fyrir þessu borga a.m.k. hluta skaðans. Til þess þarf líklega sértæka skattlagningu, eignaupptöku, dómsmál, rannsóknir, nýja löggjöf og samvinnu við erlend yfirvöld við að kreista peninginn úr vasa þeirra sem hafa falið hann í útlöndum. Löggjöfin er búin að vera svo hagstæð auðmönnum og viðskiptalífinu (ekki að það hafi reynst því vel) að lögfræðilegu álitaefnin eru mörg og erfið en þetta er eina réttláta leiðin.

Kreppan er annaðhvort spennandi tækifæri til þess að laga samfélagið eða einstaklega óspennandi tilraun til þess að þrauka af án þess að breyta neinu og vona að þetta gerist ekki aftur.